Kịch bản có thể phải xếp đặt lại, phải dùng phương tiện này khác để dàn dựng, song, xin đừng làm sai lạc, đừng thêm nếm vô lối, đừng vẽ rắn thêm chân, để mọi xử lý đạo diễn và diễn xuất sân khấu phải thật nhuyễn, không sống sượng
Theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, Lưu Quang Vũ là một hiện tượng sàn diễn bật sáng rõ ràng của thời kỳ đổi mới.
Người dân nghĩ gì về thiết chế, về những bất ổn trong quản lý từng lớp, trong đạo đức kỷ cương tầng lớp đang bị phai hóa và cách hành xử của cơ quan hành pháp với nhân dân nên như thế nào để không xảy ra những thảm kịch tầng lớp, như trong kịch bản “Lời thề thứ 9”, “Ai là thủ phạm”, “Vụ án 2000 ngày”, “Mùa hạ cuối cùng”.
Có nhẽ, khoảng trống về kịch bản mà Lưu Quang Vũ để lại vẫn chưa thể lấp đầy. Bài và ảnh: MINH NHÃ. QĐND - Lần trước hết ở Việt Nam diễn ra một liên hoan sân khấu đặc biệt chỉ gồm các vở diễn của một tác giả.
Bây chừ, thỉnh thoảng diễn viên phải bằng thủ pháp, phải cố, phải gượng… ông Trương Nhuận bày tỏ. Cảnh trong vở "Ông không phải là bố tôi" của Nhà hát Kịch Hà Nội. Một tuần liền, ngày hai buổi, ở đâu có kịch Lưu Quang Vũ ở đó rạp chật ních người xem, thậm chí có những hôm khán giả phải đứng xem từ ngoài chuồng tiêu. Nên, hình tượng sàn diễn lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ chính là quần chúng.
Khi đụng đến những kịch bản sàn diễn có giá trị đã được định vị thì mới thấy, đó là điều đáng báo động về đào tạo sàn diễn. Những ngày diễn ra liên hoan này, sau 25 năm ngày mất của Lưu Quang Vũ, phòng khán giả các rạp Đại Nam, Công Nhân, Nhà hát tuổi xanh lúc nào cũng chật cứng. Vấn đề đặt ra là, trong thời gian diễn ra liên hoan vé được phát miễn phí, nếu phải bỏ tiền mua vé, liệu các vở kịch của Lưu Quang Vũ có vấn được nhiều khán giả đến vậy không? NSƯT Chí Trung tự tín giải đáp: “Với hiệu ứng như thế này, với sự quan tâm về anh Vũ tốt như thế này, thì tôi bảo đảm 70% lượng khán giả đến xem sẽ bỏ tiền mua vé”.
Đây rõ ràng là một luồng nhựa sống mới cho sàn diễn phía Bắc.
Đừng hy vọng cái tác động hình thể (thể xác) của diễn viên, vốn chỉ nhằm gây tác động về "phần nhìn" tới người xem, sẽ khiến người ta nhớ lâu. Chính cho nên, trong hầu như các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đều hiện diện hoặc đều lắng sâu một nỗi đau thấm thía bồ
Và bởi vậy, những vấn đề triết học nhân sinh lớn lao, day dứt từ từng lớp Việt Nam hiện đại do Lưu Quang Vũ phát hiện đã được cất cánh từ những kịch bản tưởng chừng chỉ nóng nực trong tính thời sự của nó, để bay cao trên đôi cánh triết lý như “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” hoặc “ Ông vua hóa hổ”.
#: Người làm vườn, người cắt tóc, anh quân nhân, những bé Tí, bé Tị, Sila, anh hàng thịt, nhà giáo nghèo, em bé bán báo, em bé mồ côi mẹ, những nàng dâu hiếu thảo, người vợ thủy chung, người mẹ đôn hậu…, với những thân phận và tình cảnh rất bình dân, thường nhật trong xã hội.
Tùng Linh phải đóng vai 18 tuổi trong khi tuổi thật của Linh đã là 30. Chứng cứ chính là những suất diễn đông nghịt khán giả. Tác giả được Hội Nghệ sĩ sàn diễn Việt Nam và Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch chọn ở đây là Lưu Quang Vũ, người đã từng là "hiện tượng sàn diễn" thời kỳ đổi mới, đã từng “kéo” hàng triệu người xem đến sân khấu, ngay từ những năm 1970-1980.
Công chúng không hề nhạt hoét với sân khấu Một trong những mục đích mà liên hoan các tác phẩm của tác giả Lưu Quang Vũ hướng tới là tạo làn sóng mới cho sàn diễn Việt Nam, để lấy lại người xem, cũng như giúp các thành phần sáng tạo sàn diễn, từ tác giả đến đạo diễn, diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ và cả công chúng xem kịch… có những bài học kinh nghiệm về mọi bình diện sàn diễn, nhất là về kinh nghiệm viết kịch… từ Lưu Quang Vũ.
Chẳng hạn, khi cần diễn viên đóng vai Châu trong “Mùa hạ cuối cùng”, Nhà hát tuổi xanh phải chấp nhận chọn Tùng Linh.
Phải chăng chúng ta vẫn thiếu những đạo diễn trẻ thật nhân tài, hiếm hoi diễn viên ngôi sao? Đạo diễn xử lý như thế nào để vẫn giáp với tư tưởng của kịch bản nhưng lại không cần giáp từng chi tiết đến mức nô lệ vào kịch bản. Cũng theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, các nhân vật mà Lưu Quang Vũ yêu mến nhất, khẩn thiết nhất trong những kịch bản văn học của ông chính là những người dân thường nhật trong từng lớp Việt Nam đương đại, nhất là trong thời kỳ đổi mới.
Để công chúng yêu mê, diễn viên phải diễn đến tận… đáy chữ, diễn ăn rơ với thông điệp kịch bản, nếu không thì nhà văn viết kịch bản cho ai? Khi ướm vào những kịch bản có giá trị văn chương, có giá trị sân khấu lớn mới thấy sự cận kề của những đạo diễn, sự cận kề của những diễn viên, nghệ sĩ còn nhiều hẫng hụt, như là chân quá nhỏ mà đi đôi giày quá chừng.
Quả tình, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ đã đau đớn thật sự, đau đến tận ruột gan, với nỗi đau của dân chúng, nhân loại…Bởi vậy, những vấn đề ông đặt ra là những bức xúc và nhức nhói tồn tại xuyên suốt từ thời đoạn tầng lớp này sang tuổi tầng lớp khác, từ không gian này sang không gian khác, thậm chí xuyên thời kì như những lời dự báo, những tiên cảm.
Các Nhà hát dù tự bỏ tiền dựng vở, kinh phí đi lại, ăn ở trong thời kì diễn ra liên hoan, nhưng đều rất phấn khởi dự. Trong khi Chí Trung, Đức Hải, Lan Hương ngày xưa đóng vở này vào đúng độ tuổi của mình nên có sự cảm thông, san sẻ, hóa thân vào nhân vật rất dễ đẹp về hình thể và hay về diễn xuất.
Vấn đề thiếu hụt đạo diễn, thiếu hụt hào kiệt diễn viên là có thật. #, Bao giờ cũng mang tính thời sự mạnh, đúng với thời khắc lịch sử. Là nhà thơ có trực giác mạnh nên bao giờ Lưu Quang Vũ cũng có cái nhìn hiền từ, rét mướt, cảm thông, bên cạnh một cái nhìn dân chủ, mang tính hài hước, giễu và phản biện
Nên chăng, các hí trường tiếp kiến phát huy hiệu ứng của liên hoan, đấu diễn các vở kịch của Lưu Quang Vũ nhưng đầu tư dài hơi, có chiều sâu cho các vở diễn để hoàn thiện hàng ngũ những người làm nghề, và hơn hết là để công chúng có cái để xem, để nhớ, để nghĩ và để yêu.
Hoặc chúng được khởi đầu từ thời sự mà có thể chạm tới cái vĩnh cửu. Theo ông, vấn đề của sân khấu kịch giờ là truyền bá tác phẩm đến công chúng. Là một nhà thơ anh tài đích thực và cuộc sống riêng sang quá nhiều thăng trầm, ở Lưu Quang Vũ sớm hình thành một thứ trực giác thi ca cực kỳ tinh và bén nhạy. Bằng trái tim của một thi sĩ, ông có tài nhìn thấu tận đáy vấn đề, nhìn thấu những xung đột trong tầng lớp để rồi mau chóng nắm bắt bản tính và đưa thẳng vào kịch bản sàn diễn, vốn là nơi chứa đựng cao nhất những khả năng phát ngôn, bình luận trực tiếp và những suy tư đau đáu về nhân sinh, xã hội luôn đặt ra trong sự phức tạp, bề bộn đau thương và khó nhọc tìm đường phát triển của từng lớp Việt Nam đương đại.
Giám đốc hí trường Kịch Quân đội, NSƯT Minh Hằng cho biết, khi nhận được thông tin mời tham dự liên hoan này, dù đang rất bận với nhiều nhiệm vụ chính trị phải thực hành, nhưng Nhà hát vẫn núm dự vì coi đây là dịp tạo điều kiện cho các nghệ sĩ, diễn viên của hí viện diễn đạt tình, tâm huyết, lòng kính trọng của mình qua các vai diễn, vở diễn đối với Lưu Quang Vũ.
Minh chứng mới nhất là tối 8-9, thời khắc liên hoan chưa bắt đầu, hí trường tuổi xanh diễn vở “Mùa hạ cuối cùng” khán giả đến xem được nửa rạp, vé là do khán giả bỏ tiền mua, ông Trương Nhuận, Giám đốc rạp hát Tuổi trẻ cho biết.
Quần chúng-hình tượng lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ Sau đúng 25 năm, khán giả Thủ đô mới được sống lại khoảng thời kì mà đêm nào sàn diễn kịch cũng sáng đèn và đông nghịt người xem. Vì thế, những vấn đề ông phát hiện về hình tượng quần chúng.
Chưa đến giờ diễn nhưng rạp đã kín chỗ Khi ngóng và phát hiện những vấn đề từ các nhân vật khôn cùng bình dị này, Lưu Quang Vũ đã nhìn rất tinh tế và tránh cái nhìn đơn điệu một chiều. Thời kỳ đó, nếu không có đổi mới chung trên mọi phương diện văn học nghệ thuật, thì không có đổi mới về kịch bản văn chương, như một khâu thiết yếu nhất dành cho sáng tạo vở diễn sân khấu.
Cảnh trong vở 'Hồn Trương Ba, da hàng thịt' của hí viện Kịch Việt Nam. Một vấn đề nữa được nhiều khán giả đặt ra khi xem các vở diễn của Lưu Quang Vũ là hiện giờ rạp đương đại hơn, sân khấu, phục trang đẹp hơn, ánh sáng, âm thanh tốt hơn trước nhiều, các đạo diễn cũng rất thế tìm tòi, sáng tạo, nhưng khi xem khán giả vẫn thấy các vở diễn còn chưa đạt đến chiều sâu nhiều tầng lớp ý nghĩa của kịch bản.
Trong 10 năm đỉnh cao, Lưu Quang Vũ cho ra đời 50 vở kịch, con số khiến nhiều người ngỡ ngàng, phải dùng đến hai từ “kỷ lục”. Trong kịch Lưu Quang Vũ, thành thử, cái vĩnh cửu luôn song hành với tính thời sự.
Công chúng cũng cho thấy, họ không hề thơ ơ, quay lưng với sân khấu.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét